Ποιός διαλέγει τοὺς ἥρωες;

 

Ἀπό τὸν Δημήτρη Ἀλεξανδράκη

3 Φεβρουαρίου 2026

Ποιούς θανάτους ἀντέχει νὰ κοιτάξει ἡ κοινωνία, καὶ ποιούς σπεύδει νὰ θάψει; Δὲν ὑπάρχουν «ἴσοι» θάνατοι στὸν δημόσιο λόγο. Ὑπάρχουν θάνατοι ποὺ ἀντέχουν τὸ φῶς καὶ θάνατοι ποὺ θάβονται στὴ σκιά. Ὄχι ἐπειδὴ ἄλλοι ἀξίζουν λιγότερο, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ κοινωνία διαλέγει ποιούς μπορεῖ νὰ θρηνήσει χωρὶς νὰ ἀναμετρηθεῖ μὲ τὶς εὐθύνες της. Ἡ διπλὴ τραγωδία τοῦ Ἰανουαρίου δὲν ἀποκαλύπτει τὴν ἀδικία τοῦ θανάτου· ἀποκαλύπτει τὴν ἠθικὴ μας ἐπιπολαιότητα.

 Τὰ τέλη τοῦ Ἰανουαρίου ἔφεραν στὴν Ἑλλάδα μιὰ διπλὴ πληγή. Στὰ Τρίκαλα[1], πέντε μητέρες-ἐργαζόμενες χάθηκαν στὴ βιομηχανία «Βιολάντα» ἀπὸ ἔκρηξη προπανίου. Στὴ Ρουμανία[2], ἑπτὰ νέοι ὀπαδοὶ τοῦ ΠΑΟΚ σκοτώθηκαν σὲ τροχαῖο δυστύχημα καθ’ ὁδὸν γιὰ ἀγῶνα. Δύο τραγωδίες, ἡ ἴδια ἑβδομάδα, ὁ ἴδιος ἀριθμὸς νεκρῶν.

Ἡ σύγκριση δὲν ἀφορᾶ τὸ μέγεθος τοῦ πένθους, ἀλλὰ τὴν ἠθικὴ ἀξία τῶν νεκρῶν καὶ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἡ κοινωνία ἐπιλέγει ποῦ νὰ σταθεῖ καὶ ποῦ νὰ ἀποστρέψει τὸ βλέμμα. Ὁ δρόμος ποὺ διέγραψαν τὰ Μέσα, οἱ θεσμοί καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἀποκάλυψε μιὰ βαθύτερη ἀλήθεια: τὴν ἐπιλεκτική μας σχέση μὲ τὸν πόνο καὶ τὴν εὐθύνη.

 

Ὁ Ἠθικοποιημένος καὶ ὁ Ἐμπορευματοποιημένος Θάνατος

Τὸ πένθος γιὰ τοὺς ἑπτὰ ὀπαδοὺς τοῦ ΠΑΟΚ μετατράπηκε σχεδὸν ἀμέσως σὲ συλλογικὸ μαρτύριο. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης ἐπισκέφθηκε τὴν Τούμπα, καὶ οἱ νεκροὶ ἀναδείχθηκαν ὡς ἥρωες ἑνὸς «ἀθλητικοῦ προσκυνήματος», σύμβολα νεότητας καὶ μαζικῆς ταυτότητας.

Ἀντίθετα, ὁ θάνατος τῶν πέντε ἐργατριῶν στὰ Τρίκαλα περιορίστηκε σὲ ἕνα λυπηρὸ συμβάν μὲ τεχνικὲς προεκτάσεις. Οὔτε σύμβολα ἔγιναν, οὔτε συλλογικὸς θυμὸς γεννήθηκε. Ἔγιναν παραδείγματα ἑνὸς συστήματος ποὺ ἀπέτυχε, χωρὶς ὅμως νὰ ἀμφισβητηθεῖ.

Ἡ κοινωνία θρήνησε ἐκεῖ ποὺ μποροῦσε νὰ ταυτιστεῖ καὶ σιώπησε ἐκεῖ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ συγκρουστεῖ.

 

 Μοῖρα ἢ Πράξη;

Ἡ εὐθύνη τοῦ δυστυχήματος στὴ Ρουμανία βαραίνει ἀποκλειστικὰ τὸν ὁδηγό. Τὸ γεγονὸς, ὅμως, βαφτίστηκε «μοῖρα». Ἡ προσωπικὴ πράξη ἐξαφανίστηκε πίσω ἀπὸ ἕνα βολικὸ ἀφήγημα στιγμιαίου κακοῦ.

 

 

Ἀντίθετα, ὁ θάνατος τῶν ἐργατριῶν προήλθε ἀπὸ ἀλυσίδα συστημικῶν ἐλλείψεων: ἔλλειψη ἐλέγχων, κερδοσκοπία, ἀμέλεια. Αὐτὸς ὁ θάνατος δὲν χωροῦσε σὲ καθαρὴ ἱστορία· γι’ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγινε σύμβολο.
Ὁ ἕνας θάνατος ἀποδόθηκε σὲ ἕναν ὁρατὸ ἔνοχο. Ὁ ἄλλος, σὲ ἕνα ἀόρατο σύστημα. Καὶ ἡ κοινωνία προτίμησε νὰ θρηνήσει τὸν πρῶτο, παρὰ νὰ ἀμφισβητήσει τὸ δεύτερο.

Ἐπιλεκτικὸ Πένθος, Μερικὴ Ἠθική

Ἡ κοινωνία ἐκπλήρωσε τὸ μισὸ τῆς ἠθικῆς της ὑποχρέωσης: συμπάσχει. Τὸ ἄλλο μισό — ἡ διεκδίκηση δικαιοσύνης καὶ ἀλλαγῆς — ἐγκαταλείφθηκε.
Δὲν πρόκειται γιὰ κακία, ἀλλὰ γιὰ δομικὴ ἀδυναμία. Ἕνα σύστημα ποὺ ἔμαθε νὰ συγκινείται εὔκολα καὶ νὰ συγκρούεται δύσκολα παράγει ἐπιλεκτικὴ ὀργή.
Οἱ πέντε γυναῖκες τῶν Τρικάλων δὲν χρειάζονταν μόνο προσευχές. Χρειάζονταν δημόσια ὀργή, ὄχι ὡς θέαμα, ἀλλὰ ὡς κοινωνικὴ πίεση. Τὴν ἴδια ὀργὴ ποὺ ἀποδόθηκε σὲ ἕναν θάνατο ποὺ ἔμοιαζε «καθαρός».

Ἐπίλογος

Κάθε κοινωνία κρίνεται ὄχι μόνο ἀπὸ τοὺς ἥρωες ποὺ τιμᾷ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὶς αἰτίες ποὺ ἐπιλέγει νὰ μὴν βλέπει. Στὴ διπλὴ πληγὴ τοῦ Ἰανουαρίου, ἡ Ἑλλάδα ἔδειξε ὅτι προτιμᾷ τὸ καθαρὸ δάκρυ ἀπὸ τὴ βρώμικη σύγκρουση. Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν προτίμηση, ἔπληξε σοβαρὰ τὴν ἠθικὴ της ἀξίωση νὰ λέγεται δίκαιη.

 

 

---

[1] Τὸ τραγικὸ δυστύχημα στὸ ἐργοστάσιο τῆς Βιολάντα στὰ Τρίκαλα σημειώθηκε τὰ ξημερώματα τῆς Δευτέρας 26 Ἰανουαρίου 2026. Ἡ ἰσχυρὴ ἔκρηξη καὶ ἡ ἐπακόλουθη φωτιά, ποὺ προκάλεσαν τὸ θάνατο πέντε γυναικῶν, ἐκδηλώθηκαν λίγο πρὶν τὶς 4:00 π.μ. στὸ ὑπόγειο τοῦ κεντρικοῦ κτηρίου.

[2] Τὸ πολύνεκρο τροχαῖο δυστύχημα στὴ Ρουμανία, μὲ θύματα 7 Ἕλληνες ὀπαδοὺς τοῦ ΠΑΟΚ, σημειώθηκε τὸ μεσημέρι τῆς Τρίτης 27 Ἰανουαρίου 2026, στὶς 13:05 τοπικὴ ὥρα. Τὸ δυστύχημα ἔλαβε χώρα στὸν δρόμο DN6, κοντὰ στὴν περιοχὴ Lugojel (κοντὰ στὸ Lugoj), ὅταν βὰν συγκρούστηκε μὲ φορτηγό.