ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ἢ AI (Artificial Intelligence)

Συνδυαστικὴ σκέψη

Ἀπὸ τὸν Δημήτρη Ἀλεξανδράκη

Μεγάλα λόγια χωρὶς σκέψη!

Ἔλεγε ὁ Βίλχεμ Ράϊχ: «Ὁ ἄνθρωπος εἶναι μιὰ κλανιὰ καὶ νομίζει πὼς ἔχει τὴ μυρωδιὰ τῆς βιολέτας». Μποροῦμε νὰ κρίνουμε ἐμεῖς ὡς μεμονωμένα ἄτομα τὸν βαθμὸ τεχνολογίας τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης; Οὐσιαστικὰ ὁ μέσος ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ κρίνει τὴν ποιότητα μιᾶς πένσας, πόσο μᾶλλον νὰ τὴν κατασκευάσει χωρὶς τὴν γνώση τῆς κατασκευῆς της, ἀκόμη κι ἂν ἔχει τὰ ὑλικὰ καὶ τὰ τεχνολογικὰ μέσα. Δὲν χρειάζεται νὰ δημιουργοῦμε ψευδαισθήσεις.

Ὅταν μιλᾶμε μὲ τὴν Τεχνητὴ Νοημοσύνη στὴν ὀθόνη μας, νομίζουμε ὅτι ἀπαντᾶ ἕνα «σοφὸ ρομπὸτ» ἢ ἕνα «ψηφιακὸ μυαλὸ» ποὺ σκέφτεται μόνο του. Αὐτὸ εἶναι ψευδαίσθηση.

Στὴν πραγματικότητα, πίσω ἀπὸ κάθε ἀπάντηση βρίσκεται ἡ δουλειὰ ἑκατομμυρίων πραγματικῶν ἀνθρώπων — ἀπὸ προγραμματιστὲς καὶ συγγραφεῖς, μέχρι ἐργαζόμενους ποὺ διορθώνουν καὶ ταξινομοῦν δεδομένα. Ἡ Τεχνητὴ Νοημοσύνη ἁπλῶς συγκεντρώνει καὶ συνδέει τὴν δική τους ἐργασία.

Οἱ ἑταιρεῖες, καὶ εἶναι μεγάλες αὐτὲς οἱ ἑταιρεῖες τεχνολογίας, κρύβουν ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους πίσω ἀπὸ τὴν ὀθόνη. Ἔτσι, ὁ κόσμος ἀντὶ νὰ βλέπει τὴν ἀνθρώπινη προσπάθεια, ἐντυπωσιάζεται ἢ φοβᾶται τὴν «ἔξυπνη μηχανή», ἀντιμετωπίζοντάς την σχεδὸν σὰν κάτι «μαγικό». Ἔχουν μεγάλο κόστος αὐτὲς οἱ μηχανὲς τεχνητῆς νοημοσύνης, γι' αὐτὸ πρόσφατα πάτησαν φρένο, ἐπαναξιολογώντας τὴν βιωσιμότητα καὶ τὰ τεράστια ἔξοδα συντήρησής τους.

Η Απάτη μέσω της διαφήμισης

  

https://www.microsoft.com/el-gr/microsoft-teams/group-chat-software?ms.url=microsoftcomteams

του Δημήτρη Αλεξανδράκη

Η Απάτη του «Ζήσε στο Έπακρο»: Ένα Μανιφέστο για την Αξιοπρέπεια της Επιβίωσης

Κατά τὴν πλοήγηση σε μια οποιαδήποτε ψηφιακή πλατφόρμα συνεργασίας ή κοινωνικό δίκτυο, έρχεσαι αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος με λαμπερά εταιρικά συνθήματα. «Το Pride είναι ζωντανό. Γιορτάστε μαζί μας την ομορφιά του να ζεις τη ζωή σου στο έπακρο». Μια όμορφη, πολύχρωμη φράση.

Όμως, όταν αυτή η φράση πέφτει πάνω στην πραγματικότητα της σημερινής Ελλάδας, παράγει έναν υπόκωφο, ειρωνικό θόρυβο. Είναι σαν να διαφημίζεις ακριβή σαμπάνια σε έναν άνθρωπο που διασχίζει την έρημο ψάχνοντας απεγνωσμένα για λίγο νερό.

Σήμερα, που μιλάμε, 508.401 συνάνθρωποί μας βρίσκονται επίσημα καταγεγραμμένοι στα μητρώα της ανεργίας. Μισό εκατομμύριο άνθρωποι. Για αυτούς, οι «ουσιαστικές» υποχρεώσεις της ανθρώπινης ύπαρξης —το ποιοτικό φαγητό, ο ήσυχος ύπνος, η πρόσβαση στην υγεία, η ίδια η επιβίωση— κρέμονται στο κενό.

1. Η Παγίδα του Σχεδιασμού και το Έλλειμμα Πρακτικής Μάθησης

Πίσω από αυτά τα νούμερα κρύβεται μια ακόμη πιο βαθιά, δομική παθογένεια. Πολλά παιδιά δεν επιθυμούν να ακολουθήσουν την υποχρεωτική εκπαίδευση μετά το δημοτικό. Θα μπορούσαν να εκπαιδευτούν στην πράξη, δίπλα σε έμπειρους επαγγελματίες και τεχνίτες, μαθαίνοντας μια τέχνη από την εφηβεία τους.

Οι εργοδότες όμως, ακόμη κι αν το ήθελαν, αδυνατούν να τους ανοίξουν την πόρτα —ούτε καν για να σκουπίζουν το κατάστημα. Ο λόγος; Ο άκαμπτος σχεδιασμός του κράτους επιβάλλει ότι όποιος μαθαίνει πρέπει να μπει αμέσως στο σύστημα ως μισθωτός και ασφαλισμένος. Σε αντίθετη περίπτωση, αν ένας έφηβος εντοπιστεί από τους ελέγχους του ΕΦΚΑ ή της Επιθεώρησης Εργασίας χωρίς επίσημη εγγραφή στην επιχείρηση, επιβάλλεται το εξοντωτικό βασικό πρόστιμο για αδήλωτο εργαζόμενο, το οποίο ανέρχεται σε 10.500 ευρώ ανά άτομο.

Αυτό το αυστηρό πλαίσιο, αντί να προστατεύει, τελικά εγκλωβίζει. Οι νέοι αυτοί στερούνται τη δυνατότητα να εξοικειωθούν με την πράξη και τη μάθηση μιας εργασίας στην κατάλληλη ηλικία. Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: φτάνουν στα 25 τους χρόνια όντας ανειδίκευτοι εργάτες και, κατ' επέκταση, η επόμενη γενιά των μακροχρόνια ανέργων.

"Η ΥΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑ ΖΕΙ   ή  Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΖΕΙ"  Τί διαφημίζει καὶ ποιός;

2. Προς τους Πολίτες: Η Ανακάλυψη της Συλλογικής Αλληλεγγύης

Απευθυνόμαστε σε εσάς που βρίσκεστε μέσα στο σύστημα της εργασίας και νιώθετε να πνίγεστε. Σε εσάς που δουλεύετε 10 και 12 ώρες την ημέρα, θυσιάζοντας την υγεία και την ψυχική σας γαλήνη απλώς και μόνο για να διατηρήσετε τα κεκτημένα. Και απευθυνόμαστε, κυρίως, σε εσάς τους 500.000 που βρίσκεστε εκτός, βιώνοντας την ανασφάλεια και την απόρριψη.

Το πρόβλημά μας δεν είναι ατομικό, είναι συστημικό. Δεν φταίτε εσείς που δεν «προσπαθείτε αρκετά».

• Σταματήστε να αποδέχεστε την ενοχή: Η αδυναμία να «ζήσετε στο έπακρο» μέσα σε μια στρεβλή οικονομία δεν είναι προσωπική αποτυχία.
• Θέστε τα όριά σας: Η εργασία πρέπει να επιστρέψει στον φυσικό της ρόλο: να είναι το μέσο για να ζούμε, όχι ο σκοπός της ύπαρξής μας.
• Χτίστε δίκτυα αλληλεγγύης: Όταν οι θεσμοί αφήνουν τους ανθρώπους στο κενό, η μοναδική άμυνα είναι η κοινότητα. Κανένας δεν πρέπει να πέφτει μόνος του.

3. Προς τους Υποψήφιους Πολιτικούς: Σταματήστε να Κρύβετε το Πρόβλημα

Απευθυνόμαστε σε εσάς που ζητάτε την ψήφο μας, τάζοντας «ανάπτυξη» και ευημερία στους δείκτες. Σταματήστε να πανηγυρίζετε για τη μείωση της ανεργίας, όταν γνωρίζετε καλά ότι αυτή η μείωση βασίστηκε εν μέρει στη φυγή 500.000 νέων στο εξωτερικό και στη μετατροπή των μόνιμων θέσεων σε κακοπληρωμένη, εποχιακή και μερική απασχόληση.

Δεν υπάρχουν «μαγικά κουμπιά», και το ξέρουμε. Υπάρχουν όμως ξεκάθαροι μηχανισμοί και οικονομικές επιλογές. Σας καλούμε να πάρετε θέση και να διαλέξετε ποιο κόστος θα επωμιστεί η κοινωνία μας:

• Θα επενδύσετε στην πραγματική παραγωγή πλούτου και τη μαθητεία; Θα μειώσετε τη γραφειοκρατία, θα στηρίξετε τη μικρή επιχειρηματικότητα και θα δημιουργήσετε ευέλικτα, νόμιμα πλαίσια πρακτικής μάθησης τεχνών για τους νέους, ώστε να μη γίνονται ανειδίκευτοι στα 25 τους;
• Θα τολμήσετε την αναδιανομή του χρόνου εργασίας; Θα εξετάσετε μοντέλα όπως η 4ήμερη εργασία χωρίς μείωση αποδοχών, ώστε να μοιραστεί η δουλειά σε περισσότερα χέρια και να κερδίσουν οι εργαζόμενοι πίσω τη ζωή τους;
• Θα ενισχύσετε το Κοινωνικό Κράτος; Θα αποσυνδέσετε την επιβίωση από το κυνήγι του χρήματος, εξασφαλίζοντας ένα ισχυρό δίχτυ ασφαλείας, ένα Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα και πραγματικά δωρεάν Υγεία και Παιδεία για όλους;

Ὁ Νεκτάριος δεν παντρεύεται γιατί; Καλύπτεται ἀπό τὰ ἐπιδόματα τῶν μονογονεϊκῶν οἰκογενειῶν;

Το Αίτημά μας

Δεν ζητάμε από τις πολυεθνικές και το κράτος να μας μάθουν πώς να γιορτάζουμε τη ζωή μας. Ξέρουμε να το κάνουμε καλά όταν έχουμε τις προϋποθέσεις.

Το αίτημά μας είναι απλό αλλά ριζοσπαστικό: Αξιοπρέπεια στη βάση της πυραμίδας.

Η ευημερία μιας χώρας δεν μετριέται από τα κέρδη των εταιρειών ούτε από τα εύπεπτα μηνύματα στις οθόνες μας. Μετριέται από το πόσο ασφαλής, ήσυχος και αξιοπρεπής νιώθει ο πιο αδύναμος πολίτης της όταν πέφτει το βράδυ για ύπνο.

Σταματήστε να μας ζητάτε να ζήσουμε στο έπακρο. Εξασφαλίστε μας, επιτέλους, το δικαίωμα να ζούμε με ασφάλεια.

 

Ὁ νομαδικός βίος τῶν τουρκικῶν φύλων τῆς Κεντρικής Ασίας καὶ ὁ πολιτισμός τους

Γράφει ὁ Κυανιστής

Ἀδιάκοποι μετακινήσεις καὶ νομαδικὸς βίος: Ἡ διαφορετικότης ἑλληνικοῦ καὶ τουρκικοῦ πολιτισμοῦ κατὰ τὸν 6ον αἰῶνα μ.Χ.

Αἱ ἀδιάκοποι μετακινήσεις καὶ ὁ νομαδικὸς βίος δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὰ τουρκικὰ φύλα τῆς πρὸ τοῦ 6ου αἰῶνος περιόδου νὰ ἀναπτύξουν ἀστικὸν καὶ γραφειοκρατικὸν πολιτισμὸν παρόμοιον πρὸς ἐκεῖνον τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ ρωμαϊκοῦ κόσμου.

Πρὸ τοῦ 6ου αἰῶνος μ.Χ., τὰ τουρκικὰ φύλα τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας — ἀνάμεσα εἰς τὰ ὁποῖα πιθανῶς συγκαταλέγονται καὶ οἱ Σιόνγκ-νου (Χιόνγκ-νου), ἂν καὶ ἡ ταύτισις αὕτη παραμένει ἀντικείμενον συζητήσεως — δὲν εἶχαν ἀναπτύξει ἀστικὸν καὶ γραφειοκρατικὸν πολιτισμὸν συγκρίσιμον μὲ ἐκεῖνον τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ ρωμαϊκοῦ κόσμου. Ὁ τρόπος ζωῆς των ἦτο κυρίως νομαδικός, προσηρμοσμένος εἰς τὰς συνθήκας τῆς εὐρασιατικῆς στέπας.

1. Καταγωγὴ καὶ πρώιμη διαμόρφωσις τῶν τουρκικῶν φύλων

(3ος αἰ. π.Χ. – 6ος αἰ. μ.Χ.)

Οἱ πρῶτοι τουρκόφωνοι πληθυσμοὶ φαίνεται ὅτι διεμορφώθησαν εἰς τὰς περιοχὰς τῆς Μογγολίας, τῆς Ἀλτάης καὶ τῆς νοτίου Σιβηρίας, ἐντὸς τοῦ περιβάλλοντος τῆς εὐρασιατικῆς στέπας. Ἡ ἀκριβὴς ἐθνογένεσις τῶν Τούρκων παραμένει ἀντικείμενον ἐπιστημονικῆς συζητήσεως, καθ’ ὅσον οἱ λαοὶ τῆς στέπας μετεκινοῦντο συνεχῶς καὶ συχνάκις ἀνεμιγνύοντο μεταξὺ των.

Πολλοὶ ἱστορικοὶ θεωροῦσι πιθανὸν ὅτι οἱ Σιόνγκ-νου (Χιόνγκ-νου), οἵτινες ἐμφανίζονται εἰς τὰς κινεζικὰς πηγὰς ἀπὸ τοῦ 3ου αἰῶνος π.Χ., συνδέονται μὲ πρώιμα τουρκικὰ ἢ πρωτοτουρκικὰ στοιχεῖα, ἀλλ’ ἡ ταύτισις αὕτη δὲν θεωρεῖται βεβαία. Αἱ συνομοσπονδίαι τῆς στέπας περιελάμβανον συνήθως ποικίλας φυλετικὰς καὶ γλωσσικὰς ὁμάδας.

Ἡ πρώτη σαφῶς τεκμηριωμένη τουρκικὴ κρατικὴ δύναμις ἦτο τὸ Γκιοκτοὺρκ Χαγανάτον, τὸ ὁποῖον ἱδρύθη τὸ 552 μ.Χ. ὑπὸ τοῦ Μπουμὶν Χαγάνου μετὰ τὴν ἐξέγερσιν κατὰ τοῦ Χαγανάτου τῶν Ρουράν. Οἱ Γκιοκτούρκοι ἐπέβαλον τὴν κυριαρχίαν των ἐπὶ μεγάλων περιοχῶν τῆς στέπας καὶ ἀπετέλεσαν τὴν πρώτην πολιτικὴν ὀργάνωσιν ἥτις ἀναφέρεται ρητῶς ὡς «τουρκικὴ» εἰς τὰς πηγάς.

Κατὰ τοὺς 7ον–11ον αἰῶνας, διάφορα τουρκικὰ φύλα — ὅπως οἱ Οὔιγουροι, οἱ Κιπτσάκοι καὶ κυρίως οἱ Ὀγούζοι — μετεκινήθησαν βαθμηδὸν πρὸς δυσμάς. Ἀπὸ τῶν Ὀγούζων προῆλθον βραδύτερον οἱ Σελτζούκοι καὶ, τελικῶς, οἱ Ὀθωμανοί, οἵτινες ἐγκατεστάθησαν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ ἀνέπτυξαν μόνιμα κράτη μετὰ ἰσχυρῶν περσικῶν, ἰσλαμικῶν καὶ βυζαντινῶν ἐπιρροῶν.

1α. Ἡ φυλὴ τῶν Ἀφσάρ καὶ ὁ ἐκτουρκισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας

(11ος αἰ. μ.Χ. καὶ ἑξῆς)

Ἡ σχέσις τῆς φυλῆς τῶν Ἀφσάρ (τουρκιστὶ Avşar) μετὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς συγχρόνου Τουρκίας εἶναι θεμελιώδης, καθ’ ὅσον οἱ Ἀφσὰρ ἀπετέλεσαν ἕνα ἐκ τῶν βασικῶν πυλώνων διὰ τὸν σταδιακὸν ἐκτουρκισμὸν καὶ τὴν διαμόρφωσιν τῆς πληθυσμιακῆς ταυτότητος τῆς Ἀνατολίας.

Οἱ Ἀφσὰρ ἦσαν μία ἐκ τῶν 24 κυρίων ὀγούζικων φυλῶν καὶ ἐγκατεστάθησαν μαζικῶς εἰς τὴν Ἀνατολίαν κατὰ τὴν περίοδον τῶν Σελτζούκων, ἀπὸ τοῦ 11ου αἰῶνος καὶ ἑξῆς. Ἐξηπλώθησαν ἰδίως εἰς τὴν Κεντρικὴν καὶ Νότιον Μικρὰν Ἀσίαν — Καππαδοκίαν, Κιλικίαν, Καραμανίαν — καὶ ὑπῆρξαν πρωταγωνισταὶ εἰς τὸν ἐποικισμὸν καὶ εἰς τὴν δημογραφικὴν ἀλλοίωσιν τῆς περιοχῆς.

Στρατιωτικὴ φήμη: Ἦτο παροιμιώδης ἡ μαχητικότης αὐτῶν. Κατὰ τὰς ἱστορικὰς πηγάς, ἄλλαι φυλαὶ ἐχρησιμοποίουν τὴν φράσιν «Ἔρχονται οἱ Ἀφσάρ» ἵνα τρομάξωσι τοὺς ἀντιπάλους ἢ τὰ τέκνα αὐτῶν. Ἡ πολεμικὴ αὐτῶν ἰσχὺς συνετέλεσεν ἀποφασιστικῶς εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῶν τουρκικῶν στοιχείων ἔναντι τῶν βυζαντινῶν πληθυσμῶν.

Οἱ Ἀφσὰρ διετήρησαν ἐπὶ αἰῶνας ἡμινομαδικὸν βίον καὶ διεδραμάτισαν σημαντικὸν ρόλον καὶ κατὰ τὴν ὀθωμανικὴν περίοδον, ἰδίως κατὰ τὰς ἀναγκαστικὰς μετακινήσεις πληθυσμῶν, τοὺς λεγομένους iskân. Ἡ συμβολὴ αὐτῶν εἰς τὴν ἐθνολογικὴν καὶ πολιτισμικὴν διαμόρφωσιν τῆς συγχρόνου Τουρκίας παραμένει μέχρι σήμερον ἐμφανής.

2. Νομαδικὸς βίος καὶ κοινωνικὴ ὀργάνωσις

Τὰ τουρκικὰ φύλα ἔζων εἰς τὰς ἀπεράντους περιοχὰς τῆς Μογγολίας, τῆς Ἀλτάης καὶ τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας. Ἡ οἰκονομία αὐτῶν ἐστηρίζετο κυρίως εἰς τὴν κτηνοτροφίαν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἵππου. Οἱ πληθυσμοὶ μετεκινοῦντο συχνάκις ἀναζητοῦντες βοσκοτόπια διὰ τὰ κοπάδια των, κατοικοῦντες εἰς γιούρτας, δηλαδὴ κινητὰς κατοικίας προσηρμοσμένας εἰς τὸν νομαδικὸν βίον.

Οὗτος ὁ τρόπος ζωῆς δὲν εὐνοοῦσε τὴν δημιουργίαν μεγάλων μονίμων πόλεων τοῦ μεσογειακοῦ τύπου, μετὰ μνημειακῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ἀγορῶν, θεάτρων καὶ συνθέτων διοικητικῶν μηχανισμῶν. Ἡ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ὀργάνωσις ἐβασίζετο κυρίως εἰς τὰς φυλετικὰς σχέσεις, εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ χαγάνου καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν.

Παραλλήλως, οἱ λαοὶ τῆς στέπας δὲν ἀνέπτυξαν γραπτὴν φιλοσοφικὴν, ἐπιστημονικὴν ἢ ἱστοριογραφικὴν παράδοσιν συγκρίσιμον πρὸς τὴν ἑλληνικὴν καὶ ρωμαϊκήν. Ἡ πολιτιστικὴ αὐτῶν παράδοσις ἦτο κυρίως προφορική, μετ’ ἐπῶν, γενεαλογιῶν καὶ θρύλων οἵτινες μετεδίδοντο ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν. Αἱ παλαιότεραι γνωσταὶ τουρκικαὶ ρουνικαὶ ἐπιγραφαὶ τοῦ Orkhon χρονολογοῦνται κυρίως εἰς τὸν 8ον αἰῶνα μ.Χ.

Ὁ πολιτισμὸς τῶν στεπῶν, πάντως, διέθετε ἴδια σημαντικὰ χαρακτηριστικά: ἀνεπτυγμένην μεταλλουργίαν, ἰδίως εἰς τὴν κατασκευὴν ὅπλων, σαμανιστικὰς καὶ τεγγρικὰς θρησκευτικὰς παραδόσεις, ἰσχυρὰν πολεμικὴν παράδοσιν ἔφιππων τοξοτῶν, καθὼς καὶ κοινωνικὰς δομὰς προσηρμοσμένας εἰς τὴν κινητικότητα τῆς στέπας. Ἦτο, δηλαδή, πολιτισμὸς διάφορος ἀπὸ τὸν ἀστικὸν πολιτισμὸν τῆς Μεσογείου, οὐχὶ ἀναγκαίως «κατώτερος».

2α. Ὁ ἑλληνορωμαϊκὸς πολιτισμὸς τὸν 6ον αἰῶνα μ.Χ. – ἕτερος κόσμος

Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν νομαδικὴν ὀργάνωσιν τῶν Γκιοκτούρκων, ὁ βυζαντινὸς ἑλληνισμὸς τοῦ 6ου αἰῶνος μ.Χ., ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ Α΄ (527–565), ἀντιπροσώπευε ἕναν ἐξόχως ἀστικὸν, γραφειοκρατικὸν καὶ νομικῶς συστηματοποιημένον πολιτισμόν.

Πόλεις: Κωνσταντινούπολις (300.000–500.000 κάτοικοι), Ἀλεξάνδρεια, Ἀντιόχεια, Θεσσαλονίκη, Ἔφεσος. Ὑδραγωγεῖα, θέρμαι, φόροι, ἀγοραί, Ἱππόδρομος, Ἁγία Σοφία (ἐγκαινιασθεῖσα τὸ 537).

Δίκαιον: Corpus Juris Civilis (529–534) – συστηματικὴ κωδικοποίησις ῥωμαϊκοῦ δικαίου, ἄγνωστος εἰς τὴν στέπην.

Γραμματεία καὶ παιδεία: Προκόπιος Καισαρείας (Ἱστορίαι, Κτίσματα), Ἰωάννης Μαλάλας (Χρονογραφία), Ἀγαθίας Σχολαστικός. Πανεπιστήμιον Κωνσταντινουπόλεως, βιβλιοθῆκαι, νοτάριοι, γραφεῖα.

Εἰρήνη καὶ φόροι: Μόνιμος κρατικὸς μηχανισμὸς εἰσπράξεως φόρων (πραιτωριανὴ ἔπαρχος), μισθωτὸς στρατός, ναυτικόν.

Οὗτος ὁ κόσμος ἦτο ριζικῶς διάφορος ἀπὸ τὸν κόσμον τῶν Γκιοκτούρκων, ὅπου ἡ κινητικότης, ἡ προφορικότης καὶ ἡ φυλετικὴ νομιμοφροσύνη ἀπετέλουν τὰ κυρίαρχα γνωρίσματα.

3. Αἱ σχέσεις μετὰ τοῦ ἑλληνορωμαϊκοῦ κόσμου

(6ος αἰ. μ.Χ. καὶ ἑξῆς)

Μέχρι τῶν μέσων τοῦ 6ου αἰῶνος, δὲν ὑπῆρχεν ἄμεσος καὶ συστηματικὴ διπλωματικὴ ἐπαφὴ μεταξὺ τῶν Βυζαντινῶν καὶ τῶν τουρκικῶν χαγανάτων τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας. Μεταξὺ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῶν στεπῶν παρενεβάλλοντο μεγάλαι δυνάμεις, οἷον ἡ Σασσανιδικὴ Περσία καὶ οἱ Ἐφθαλῖται.

Αἱ γνώσεις τῶν Ἑλλήνων καὶ Ρωμαίων περὶ τῆς ἐσωτερικῆς Ἀσίας ἦσαν περιωρισμέναι καὶ συχνάκις συγκεχυμέναι, μολονότι ὑπῆρχον ἔμμεσοι ἐπαφαὶ διὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν μετακινήσεων λαῶν εἰς τὴν εὐρασιατικὴν ζώνην.

Ἡ πρώτη σαφῶς τεκμηριωμένη διπλωματικὴ ἐπαφὴ μεταξὺ Βυζαντίου καὶ Γκιοκτούρκων χρονολογεῖται εἰς τὸ 568 μ.Χ., ὅτε πρεσβεία τοῦ Γκιοκτοὺρκ Χαγανάτου ἔφθασεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἐπὶ Ἰουστίνου Β΄. Τὴν περίοδον ἐκείνην, οἱ Γκιοκτούρκοι εἶχον ἤδη ἀναδειχθῆ εἰς μεγάλην δύναμιν τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας μετὰ τὴν κατάλυσιν τῶν Ἐφθαλιτῶν.

4. Συμπέρασμα

Οἱ πρώιμοι τουρκικοὶ λαοὶ τῆς Κεντρικῆς Ἀσίας ἀνέπτυξαν πολιτισμὸν στενῶς συνδεδεμένον μετὰ τοῦ νομαδικοῦ βίου τῆς στέπας. Ἡ συνεχὴς κινητικότης ἀπέτρεψε τὴν δημιουργίαν σταθεροῦ ἀστικοῦ πλαισίου ἀντιστοίχου τοῦ ἑλληνικοῦ, μετὰ πόλεων, νόμων καὶ γραπτῆς παιδείας.

Ἀργότερον, μετὰ τὴν κάθοδον τῶν Ὀγούζων καὶ ἰδίως τῆς φυλῆς τῶν Ἀφσάρ, οἱ τουρκικοὶ πληθυσμοὶ κατέστησαν καταλυτικὸς παράγων εἰς τὸν δημογραφικὸν καὶ πολιτισμικὸν μετασχηματισμὸν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

Ἡ διαφορά, λοιπόν, δὲν πρέπει νὰ νοῆται ὡς ἀντίθεσις «ἀνωτέρου» καὶ «κατωτέρου» πολιτισμοῦ, ἀλλ’ ὡς διάκρισις μεταξὺ δύο διαφόρων ἱστορικῶν καὶ κοινωνικῶν κόσμων: τοῦ ἀστικοῦ καὶ γεωργικοῦ κόσμου τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ κινητικοῦ, νομαδικοῦ κόσμου τῆς εὐρασιατικῆς στέπας.

Ἡ διαφορετικότης μεταξὺ τῶν δύο πολιτισμῶν κατὰ τὸν 6ον αἰῶνα μ.Χ. ὑπῆρξε τόσον μεγάλη, ὥστε νὰ χαρακτηρίζηται ὡς δομικὴ καὶ λειτουργικὴ ἀσυμβατότης, ὅπως καθίσταται σαφὲς ἐκ τοῦ ἀκολούθου συγκριτικοῦ πίνακος:

Τὸ χάσμα τοῦτο ἦτο τόσον εὐρύ, ὥστε ἡ πρώτη διπλωματικὴ ἐπαφὴ (568 μ.Χ.) νὰ περιγραφῇ ἀπὸ τοὺς Βυζαντινοὺς ὡς συνάντησις μετὰ «βαρβάρων ἐθνῶν» – ὅρος δηλωτικὸς τῆς ἀπουσίας πολιτειῶν, πόλεων καὶ γραπτῶν νόμων κατὰ τὸ πρότυπον τῆς οἰκουμένης.

Ποιός διαλέγει τοὺς ἥρωες;

 

Ἀπό τὸν Δημήτρη Ἀλεξανδράκη

3 Φεβρουαρίου 2026

Ποιούς θανάτους ἀντέχει νὰ κοιτάξει ἡ κοινωνία, καὶ ποιούς σπεύδει νὰ θάψει; Δὲν ὑπάρχουν «ἴσοι» θάνατοι στὸν δημόσιο λόγο. Ὑπάρχουν θάνατοι ποὺ ἀντέχουν τὸ φῶς καὶ θάνατοι ποὺ θάβονται στὴ σκιά. Ὄχι ἐπειδὴ ἄλλοι ἀξίζουν λιγότερο, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ κοινωνία διαλέγει ποιούς μπορεῖ νὰ θρηνήσει χωρὶς νὰ ἀναμετρηθεῖ μὲ τὶς εὐθύνες της. Ἡ διπλὴ τραγωδία τοῦ Ἰανουαρίου δὲν ἀποκαλύπτει τὴν ἀδικία τοῦ θανάτου· ἀποκαλύπτει τὴν ἠθικὴ μας ἐπιπολαιότητα.

 Τὰ τέλη τοῦ Ἰανουαρίου ἔφεραν στὴν Ἑλλάδα μιὰ διπλὴ πληγή. Στὰ Τρίκαλα[1], πέντε μητέρες-ἐργαζόμενες χάθηκαν στὴ βιομηχανία «Βιολάντα» ἀπὸ ἔκρηξη προπανίου. Στὴ Ρουμανία[2], ἑπτὰ νέοι ὀπαδοὶ τοῦ ΠΑΟΚ σκοτώθηκαν σὲ τροχαῖο δυστύχημα καθ’ ὁδὸν γιὰ ἀγῶνα. Δύο τραγωδίες, ἡ ἴδια ἑβδομάδα, ὁ ἴδιος ἀριθμὸς νεκρῶν.

Ἡ σύγκριση δὲν ἀφορᾶ τὸ μέγεθος τοῦ πένθους, ἀλλὰ τὴν ἠθικὴ ἀξία τῶν νεκρῶν καὶ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ἡ κοινωνία ἐπιλέγει ποῦ νὰ σταθεῖ καὶ ποῦ νὰ ἀποστρέψει τὸ βλέμμα. Ὁ δρόμος ποὺ διέγραψαν τὰ Μέσα, οἱ θεσμοί καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἀποκάλυψε μιὰ βαθύτερη ἀλήθεια: τὴν ἐπιλεκτική μας σχέση μὲ τὸν πόνο καὶ τὴν εὐθύνη.

 

Ὁ Ἠθικοποιημένος καὶ ὁ Ἐμπορευματοποιημένος Θάνατος

Τὸ πένθος γιὰ τοὺς ἑπτὰ ὀπαδοὺς τοῦ ΠΑΟΚ μετατράπηκε σχεδὸν ἀμέσως σὲ συλλογικὸ μαρτύριο. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης ἐπισκέφθηκε τὴν Τούμπα, καὶ οἱ νεκροὶ ἀναδείχθηκαν ὡς ἥρωες ἑνὸς «ἀθλητικοῦ προσκυνήματος», σύμβολα νεότητας καὶ μαζικῆς ταυτότητας.

Ἀντίθετα, ὁ θάνατος τῶν πέντε ἐργατριῶν στὰ Τρίκαλα περιορίστηκε σὲ ἕνα λυπηρὸ συμβάν μὲ τεχνικὲς προεκτάσεις. Οὔτε σύμβολα ἔγιναν, οὔτε συλλογικὸς θυμὸς γεννήθηκε. Ἔγιναν παραδείγματα ἑνὸς συστήματος ποὺ ἀπέτυχε, χωρὶς ὅμως νὰ ἀμφισβητηθεῖ.

Ἡ κοινωνία θρήνησε ἐκεῖ ποὺ μποροῦσε νὰ ταυτιστεῖ καὶ σιώπησε ἐκεῖ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ συγκρουστεῖ.

 

 Μοῖρα ἢ Πράξη;

Ἡ εὐθύνη τοῦ δυστυχήματος στὴ Ρουμανία βαραίνει ἀποκλειστικὰ τὸν ὁδηγό. Τὸ γεγονὸς, ὅμως, βαφτίστηκε «μοῖρα». Ἡ προσωπικὴ πράξη ἐξαφανίστηκε πίσω ἀπὸ ἕνα βολικὸ ἀφήγημα στιγμιαίου κακοῦ.

 

 

Ἀντίθετα, ὁ θάνατος τῶν ἐργατριῶν προήλθε ἀπὸ ἀλυσίδα συστημικῶν ἐλλείψεων: ἔλλειψη ἐλέγχων, κερδοσκοπία, ἀμέλεια. Αὐτὸς ὁ θάνατος δὲν χωροῦσε σὲ καθαρὴ ἱστορία· γι’ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγινε σύμβολο.
Ὁ ἕνας θάνατος ἀποδόθηκε σὲ ἕναν ὁρατὸ ἔνοχο. Ὁ ἄλλος, σὲ ἕνα ἀόρατο σύστημα. Καὶ ἡ κοινωνία προτίμησε νὰ θρηνήσει τὸν πρῶτο, παρὰ νὰ ἀμφισβητήσει τὸ δεύτερο.

Ἐπιλεκτικὸ Πένθος, Μερικὴ Ἠθική

Ἡ κοινωνία ἐκπλήρωσε τὸ μισὸ τῆς ἠθικῆς της ὑποχρέωσης: συμπάσχει. Τὸ ἄλλο μισό — ἡ διεκδίκηση δικαιοσύνης καὶ ἀλλαγῆς — ἐγκαταλείφθηκε.
Δὲν πρόκειται γιὰ κακία, ἀλλὰ γιὰ δομικὴ ἀδυναμία. Ἕνα σύστημα ποὺ ἔμαθε νὰ συγκινείται εὔκολα καὶ νὰ συγκρούεται δύσκολα παράγει ἐπιλεκτικὴ ὀργή.
Οἱ πέντε γυναῖκες τῶν Τρικάλων δὲν χρειάζονταν μόνο προσευχές. Χρειάζονταν δημόσια ὀργή, ὄχι ὡς θέαμα, ἀλλὰ ὡς κοινωνικὴ πίεση. Τὴν ἴδια ὀργὴ ποὺ ἀποδόθηκε σὲ ἕναν θάνατο ποὺ ἔμοιαζε «καθαρός».

Ἐπίλογος

Κάθε κοινωνία κρίνεται ὄχι μόνο ἀπὸ τοὺς ἥρωες ποὺ τιμᾷ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὶς αἰτίες ποὺ ἐπιλέγει νὰ μὴν βλέπει. Στὴ διπλὴ πληγὴ τοῦ Ἰανουαρίου, ἡ Ἑλλάδα ἔδειξε ὅτι προτιμᾷ τὸ καθαρὸ δάκρυ ἀπὸ τὴ βρώμικη σύγκρουση. Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν προτίμηση, ἔπληξε σοβαρὰ τὴν ἠθικὴ της ἀξίωση νὰ λέγεται δίκαιη.

 

 

---

[1] Τὸ τραγικὸ δυστύχημα στὸ ἐργοστάσιο τῆς Βιολάντα στὰ Τρίκαλα σημειώθηκε τὰ ξημερώματα τῆς Δευτέρας 26 Ἰανουαρίου 2026. Ἡ ἰσχυρὴ ἔκρηξη καὶ ἡ ἐπακόλουθη φωτιά, ποὺ προκάλεσαν τὸ θάνατο πέντε γυναικῶν, ἐκδηλώθηκαν λίγο πρὶν τὶς 4:00 π.μ. στὸ ὑπόγειο τοῦ κεντρικοῦ κτηρίου.

[2] Τὸ πολύνεκρο τροχαῖο δυστύχημα στὴ Ρουμανία, μὲ θύματα 7 Ἕλληνες ὀπαδοὺς τοῦ ΠΑΟΚ, σημειώθηκε τὸ μεσημέρι τῆς Τρίτης 27 Ἰανουαρίου 2026, στὶς 13:05 τοπικὴ ὥρα. Τὸ δυστύχημα ἔλαβε χώρα στὸν δρόμο DN6, κοντὰ στὴν περιοχὴ Lugojel (κοντὰ στὸ Lugoj), ὅταν βὰν συγκρούστηκε μὲ φορτηγό.