Ἡ παγίδα τῆς «Συλλογικῆς Ἐνοχῆς»

Τοῦ Δημήτρη Ἀθ. Ἀλεξανδράκη

   Ἡ «συλλογικὴ ἐνοχή» χρησιμοποιεῖται συχνὰ στὸν δημόσιο λόγο ὡς ἐργαλεῖο φίμωσης τῆς κριτικῆς. Καθημερινὰ, στὰ ΜΜΕ καὶ στὰ κοινωνικὰ δίκτυα, προβάλλεται ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι «φταῖμε ὅλοι», ἐπειδὴ ἀφήνουμε τὴν κυβέρνηση νὰ πράττει ὅ,τι θέλει. Τὴν ἴδια στιγμὴ, ἡ κυβέρνηση —ἡ ὁποία στηρίζεται ἀπὸ ποσοστὸ μειοψηφίας (21%) τοῦ συνόλου τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος— ἀποποιεῖται τῶν συγκεκριμένων εὐθυνῶν της, ἐπικαλούμενη τὴν τυπικὴ ἐκλογικὴ νομιμοποίηση καὶ τὸ περιβόητο «41%», ὡς ἂν αὐτὸ νὰ συνιστᾷ καθολικὴ κοινωνικὴ ἔγκριση. Ὅταν ὅμως ἡ εὐθύνη διαχέεται ἀδιακρίτως στοὺς πάντες, τότε παύει νὰ ἀποδίδεται σὲ ὅσους πράγματι λαμβάνουν τὶς ἀποφάσεις. Αὐτὸ λειτουργεῖ ὑπὲρ αὐτῶν ποὺ παίρνουν τὶς ἀποφάσεις, καθὼς ἡ κοινωνικὴ ὀργὴ στρέφεται ἀνάμεσα στὸ λαό — πρὸς τοὺς πολίτες καὶ τοὺς ἑαυτούς μας — ἀντὶ νὰ στοχεύει τὴν ἐξουσία, ἐκεῖ ὅπου παράγεται ἡ πολιτικὴ εὐθύνη.

   Στὰ Ἠθικὰ Νικομάχεια τοῦ Ἀριστοτέλη ἀναφέρεται τὸ ἐξῆς: «οἷον δοκεῖ ἴσον τὸ δίκαιον εἶναι, καὶ ἔστιν, ἀλλ’ οὐ πᾶσιν ἀλλὰ τοῖς ἴσοις· καὶ τὸ ἄνισον δοκεῖ δίκαιον εἶναι, καὶ γὰρ ἔστιν, ἀλλ’ οὐ πᾶσιν ἀλλὰ τοῖς ἀνίσοις· οἱ δὲ τοῦτ’ ἀφαιροῦσι, τὸ οἷς, καὶ κρίνουσι κακῶς.»

   Αὐτό ἀποδίδεται στὴν δημοτική ὡς ἐξῆς:  «Γιὰ παράδειγμα, θεωροῦμε ὅτι τὸ δίκαιο εἶναι ἡ ἴση μεταχείριση. Καὶ πράγματι ἔτσι εἶναι, ἀλλὰ μόνο γιὰ ὅσους εἶναι ἴσοι μεταξύ τους. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, θεωροῦμε δίκαιο καὶ τὴν ἄνιση (διαφορετικὴ) μεταχείριση. Καὶ αὐτὸ σωστὸ εἶναι, ἀλλὰ μόνο γιὰ ὅσους εἶναι ἄνισοι (δηλαδὴ ἔχουν διαφορετικὲς ἀνάγκες ἢ προσφορά). Πολλοὶ ὅμως ξεχνοῦν αὐτὴ τὴ λεπτομέρεια —τὸ "γιὰ ποιούς" μιλᾶμε— καὶ ἔτσι καταλήγουν σὲ λάθος συμπεράσματα.»  

Σκέψεις γιὰ τὸ «μαζὶ τὰ φάγαμε»

   Ὅλοι ἔχουμε ἀκούσει τὴν περιβόητη φράση «Μαζί τὰ φάγαμε!» τοῦ βουλευτή, ὑπουργοῦ καὶ ἀντιπροέδρου τοῦ ΠΑΣΟΚ Θεόδωρου Πάγκαλου. Ἀντί νὰ καταπολεμήσει μαζί μὲ τοὺς «συντρόφους του» ἐκεῖ στὸ ΠΑΣΟΚ τὸ πελατειακό κράτος, ὅπως διακήρυσσαν πρὶν τὴν ἂνοδο στὴν ἐξουσία, συνέχισαν νὰ διορίζουν στὸ δημόσιο - τὸν ἢδη χειραγωγημένο στὸ ρουσφέτι πολίτη, ἀπό τὸ πολιτικό σύστημα - ἀκριβῶς ὃπως γίνονταν ὃλα τὰ προηγούμενα χρόνια καὶ ἐπί Νέας Δημοκρατίας πρὶν ἀπό αὐτούς.

   Ὅταν ἀκοῦμε το «μαζὶ τὰ φάγαμε», τί ἐννοοῦμε; Ὅτι ὅλοι φταῖμε τὸ ἴδιο; Ἢ μήπως εἶναι μιὰ δικαιολογία γιὰ νὰ γλιτώσουν οἱ μεγάλοι «μάγειρες» τὴν τιμωρία; Κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη, ἡ δικαιοσύνη πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογη: ὅποιος «ἔφαγε» περισσότερο, νὰ πληρώσει μεγαλύτερο τίμημα. Ἂν βάλουμε ἴση ποινὴ σὲ ὅλους, ἀγνοοῦμε το «γιὰ ποιούς» καὶ χάνουμε τὸ δίκιο. Ἡ ἰσονομία λέει ἴσους νόμους γιὰ ὅλους, ἀλλὰ ὄχι ἴδιο λογαριασμὸ ἂν ἡ μερίδα σου ἦταν μεγαλύτερη! 

   Ἡ ἀπάντηση, σύμφωνα μὲ τὸν Ἀριστοτέλη εἶναι ξεκάθαρη: Ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ διαφορετικὴ ἀντιμετώπιση μὲ βάση τὴ σχετικὴ θέση, τὴ συμμετοχὴ ἢ τὴν εὐθύνη τοῦ καθενός («πόσο ἔφαγε»). Ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἴδιας ποινῆς σὲ ὅλους, ὅταν οἱ πράξεις ἢ οἱ εὐθύνες τους ἦταν ἀνόμοιες, εἶναι ἀδικία.

   Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ φράση ἡ ὁποία διατυπώνει τὴν  ἔννοια τῆς Ἀναλογικῆς (ἤ Διανεμητικῆς) Δικαιοσύνης, θεωρεῖται θεμέλιος λίθος γιὰ τὴν κατανόηση τῶν μαθημάτων τῆς Πολιτικῆς Φιλοσοφίας, τῆς Φιλοσοφίας τοῦ Δικαίου καὶ Συνταγματικού Δικαίου. Σαφέστατα εἶναι ἄστοχη καὶ ἀπαράδεκτη ἡ δικαιολογία του κ. Πάγκαλου.

. 

   Ὁ Θεόδωρος Πάγκαλος παρά τοῦ ὅτι σπούδασε Νομική καὶ Οἰκονομικά στὸ Πανεπιστήμιο Αθηνῶν, συνέχισε τὶς σπουδές του, μὲ ὑποτροφία τῆς Γαλλικῆς κυβέρνησης καὶ ἀνακηρύχθηκε διδάκτωρ Οἰκονομικῶν Ἐπιστημῶν τοῦ Πανεπιστημίου Παντεόν τῆς Σορβόννης, φαίνεται πὼς εἶχε μάθει καλά μόνο τὰ "περί συλογικῆς ἐνοχῆς"

Παρεμπιπτόντως!!!

ΘΑ ΤΑ ΦΑΜΕ ΜΑΖΙ Ἤ ΘΑ ΤΑ ΦΑΕΙ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ;     

    Ὅπως ἀναφέρεται στὰ   ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ τὴν  12.11.2025,   ὁ Ἀδρέας Πάγκαλος, γιός τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τοῦ ΠΑΣΟΚ, Θεόδωρου, εἶναι μέλος τῆς Νέας Δημοκρατίας ἀπὸ τὸ 2019 καὶ μάλιστα, σύμφωνα μὲ τὰ ρεπορτάζ, ἀναμένεται νὰ πολιτευθεῖ μὲ τὴν κυβερνῶσα παράταξη στὴν Ἀνατολικὴ Ἀττική. 

 

   Ἐσὺ τί λές γενικά; Ποινὲς ἀνάλογες μὲ τὸ «πόσο ἔφαγες» ἢ ἴδιες γιὰ ὅλους; Ἢ μήπως τὸ «μαζὶ τὰ φάγαμε» εἶναι κόλπο γιὰ νὰ τὴ γλιτώσουν οἱ ἰθύνοντες; Πές μας τὴ γνώμη σου στὰ σχόλια!